Internet Explorer Nedir, Ne İşe Yarar?

Internet Explorer (IE), 1995’ten beri Microsoft tarafından Microsoft Windows işletim sistemi için geliştirilmiş bir web tarayıcısıdır.

Internet Explorer Tarayıcı

Microsoft Internet Explorer Web Tarayıcı Nedir?

1999 ve 2003 sürümleri 5 ve 6’da maksimum %95 kullanım oranı ile 1999’dan beri en çok kullanılan web tarayıcısıdır.

Bu pazar payı, başta Mozilla Firefox olmak üzere diğer tarayıcılardan gelen rekabete bağlı olarak giderek azaldı. Microsoft, 1990’ların sonunda yılda 100 milyon dolardan fazla para harcadı ve 1999’da IE’de 1000’den fazla insan çalıştı.

İnternet Explorer Tarihi

Internet Explorer projesi 1994 yazında Thomas Reardon tarafından başlatıldı ve daha sonra Benjamin Slivka tarafından yönetildi ve öncü NCSA Mozaik tarayıcısına resmi bağlantıları olan ilk ticari web tarayıcılarından Spyglass, Mosaic için kaynak kodundan yararlandı.

1994’ün sonlarında Microsoft, Spyglass Mosaic’i üç aylık ödeme artı yazılımdan aldığı kârlardan elde edilen gelirin bir yüzdesi ile daha da geliştirilmesi için lisansladı.

Her ne kadar NCSA Mozaik’e benzer bir ada sahip olsa da, Spyglass Mozaik NCSA Mozaik kaynak kodunu çok az kullanmıştır.

Internet Explorer ilk olarak 1995 yılında Windows 95 için Microsoft Plus için bir eklenti olarak yüklenmek üzere piyasaya sürüldü.

Daha sonra Windows 95’in bazı OEM sürümlerinde ücretsiz olarak tanıtılacak ve Windows’un sonraki sürümlerinde varsayılan olarak dahil edilmiştir.

Ancak, işletim sisteminin tarayıcıyı ücretsiz olarak almasına izin vermek, yakında bir davaya ve ardından birkaç milyon dolara kadar tazminat ödenmesine yol açtı.

İnternet Explorer Tarayıcı Özellikleri

Internet Explorer, çok çeşitli web sayfaları için ve Windows Update de dahil olmak üzere işletim sistemlerinde belirli işlevler sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Tarayıcı savaşının yüksekliği sırasında, Internet Explorer, zamanın ilerleyen teknolojik özelliklerini destekleme lehine olduklarında Netscape‘in yerini aldı.

Standartlar Desteği

Rendering Motorlarının Karşılaştırılması

Trident tasarım motorunu kullanan Internet Explorer, neredeyse tamamen HTML 4.01, CSS 1.0 ve XML 1‘i destekliyor ve içerikte küçük boşluklar var.

CSS düzey 2 ve DOM Düzey 2’yi kısmen destekler, içerik ve uyumluluk sorunlarında büyük eksiklikler vardır. CSS 2.1 desteği Internet Explorer 8’de bulunmaktadır.

Tamamen XSLT 1.0 uyumludur ve Microsoft tarafından oluşturulan ve genellikle WD-XSL olarak adlandırılan eski bir XSLT lehçesidir.

XSLT 2.0 desteği, Internet Explorer’ın gelecekteki sürümleri için öngörülmüştür, Microsoft geliştirmenin devam ettiğini, ancak tarihlerin açıklanmadığını belirtmiştir.

Internet Explorer, açık web standartları konusunda sınırlıdır ve bu nedenle yürürlükte olan standartlar için desteği iyileştirmektir.

Uzantı Kuralları

IE, HTML, CSS ve DOM dahil olmak üzere birçok standarda bir dizi özel uzantı tanıttı. Bu, yalnızca IE ile doğru görüntülenebilen bir dizi web sayfasıyla sonuçlandı.

IE, JavaScript‘e diğer tarayıcılar tarafından alınan bir dizi uzantı tanıttı.

Bunlar, bir öğe içindeki HTML dizesini döndüren innerHTML’yi, HTTP isteğinin gönderilmesine izin veren XML HTTP İsteğini ve HTTP yanıtının alınmasını içerir.

W3C ile indüklenen DOM yöntemlerinin tanıtılmasına kadar bu işlevlerden bazıları mümkün değildir.

Microsoft’un öngördüğü diğer standartlar dikey metin desteğidir, ancak W3C önerisinden farklı bir sözdizimindedir; çeşitli görüntü efektleri için destek ve komut dosyası kodu, özellikle JScript Kodlaması için destek. EOT yazı tiplerini web sayfalarına gömmek için de destek sağlanır.

Kullanılabilirlik ve Erişilebilirlik

Internet Explorer, Windows’ta sağlanan erişilebilirliği kullanır. Internet Explorer, Windows Gezgini’ne benzer işlemlere sahip bir FTP kullanıcı arabirimidir.

Son sürümler açılır pencereleri engeller ve sekmeli göz atmayı içerir.

Sekmeli gözatma, MSN Search araç çubuğu veya Yahoo araç çubuğu yüklenerek önceki sürümlere de eklenebilir. IE için klavye kısayolları da işi kolaylaştırır ve zaman kazandırır.

Önbellek

IE, daha önce ziyaret edilen sayfalara daha hızlı erişim sağlamak için geçici Internet dosyalarını kaydeder.

İçerik, Index.dat olarak bilinen bir veritabanı dosyasında dizinlenir. Var olan birden fazla dosya farklı içerik dizinleri, ziyaret edilen içerik, RSS, Otomatik Tamamlama, ziyaret edilen web sayfaları, çerezlerdir.

IE7’den önce, dizini temizlemek için önbellek temizliği kullanıldı, ancak dosyalar kaldırılmadı. Bu özellik hem bireyler hem de şirketler için potansiyel bir güvenlik riskiydi.

IE7’den başlayarak, hem dosya giriş dizini hem de kendileri temizlendiğinde önbellekten kaldırılır.

Grup Politikaları

Microsoft Explorer tarayıcı, Grup İlkesi kullanılarak tamamen yapılandırılabilir.

Windows Server etki alanı yöneticileri, kullanıcı arabirimini etkileyen bir dizi ayarın yanı sıra dosya yüklemeleri, bölge ayarları, site ayarları, denetim davranışı ActiveX ve diğerleri gibi güvenlik özelliklerini uygulayabilir ve uygulayabilir.

Yapılandırma her kullanıcı ve her makine için oluşturulabilir. Explorer ayrıca tümleşik Windows kimlik doğrulamasını da destekler.

Güvenlik

IE, web tabanlı bir Internet veya intranet ve beyaz listeye alınmış bir kullanıcı olsa bile, belirli koşullar altında bölge ve site grubu tabanlı güvenliği kullanır.

Her bölge için güvenlik kısıtlamaları geçerlidir; bir bölgedeki tüm siteler kısıtlamalara tabidir.

IE7, kullanıcı kısıtlamayı geçersiz kılmadığı sürece sahte sitelere erişimi kısıtlayan bir kimlik avı filtresi içerir.

IE8 ayrıca kötü amaçlı yazılım depoladığı bilinen sitelere erişimi de engeller. İndirilenler, virüslü olup olmadıklarını görmek için de analiz edilir.

Windows Vista’da, IE varsayılan olarak, Tarayıcı ayrıcalıklarının kendilerinin oldukça kısıtlı olduğu Korumalı Mod olarak adlandırılır. İsteğe bağlı olarak bu modun dışında gezinebilirsiniz, ancak önerilmez.

Bu, eklenti ayrıcalıklarının etkinliğini de sınırlar. Sonuç olarak, tarayıcı veya herhangi bir eklenti tehlikeye girmiş olsa bile, neden olabileceği hasar sınırlıdır.

Tarayıcı yamaları ve güncelleştirmeleri düzenli aralıklarla yayımlanır ve Windows Update hizmeti ile Otomatik Güncelleştirmeler aracılığıyla edinilebilir.

Güvenlik yamaları çok çeşitli platformlar için düzenli aralıklarla yayımlanmaya devam etse de, Windows XP SP2 ve sonraki sürüm sistemleri için en son özellikler ve güvenlik geliştirmeleri yayımlanır.

Güvenlik Açıkları

IE birçok güvenlik açığı ve endişesinin konusu olmuştur: çoğu casus yazılım, reklam yazılımı ve bilgisayar virüsü, IE’nin güvenlik mimarisindeki kusurlardan ve kusurlardan yararlanılarak Internet üzerinden iletilir ve bazen yüklemek için kötü amaçlı bir web sayfasını görüntülemekten başka bir şey gerektirmez.

IE’yi etkileyen çok çeşitli güvenlik kusurları tarayıcının kendisinden değil, kullandığı ActiveX’ten kaynaklanır.

Eklentiler IE ile aynı ayrıcalıklara sahip olduğu için, kusurlar bir tarayıcı kusuru kadar kritik olabilir. Genişletilebilirlik mekanizması olarak NPAPI kullanan diğer tarayıcılar da aynı sorunlardan muzdariptir.

Internet Explorer’ın Perde Arkası: SSS

Internet Explorer'ın o meşhur antitröst davası aslında neyin sonucuydu?

O dava, Microsoft’un agresif pazar taktiklerinin kaçınılmaz bir faturaydı. Her şey 1994’te Spyglass Mosaic’in kaynak kodunun lisanslanmasıyla başladı. Microsoft, tarayıcıyı Windows 95’e ücretsiz entegre ederek piyasayı sarstı. İlk etapta bu bir yenilik gibi göründü.

Gelgelelim işler hızla kızıştı. Netscape Navigator gibi rakipler ayakta kalamadı. Mahkemeler, işletim sistemiyle zorunlu paketlemenin haksız rekabet olduğuna hükmetti. Sonuçta Microsoft milyonlarca dolar tazminat ödemek zorunda kaldı.

Açıkçası bu dava teknoloji tarihinin dönüm noktalarından biridir. Bize yazılım dünyasında bedava peynirin her zaman fare kapanında olmadığını öğretti. Stratejik bir bedel olarak şirketin kasasından çıkan para, gelecekteki düzenlemelerin de habercisiydi.

Web geliştiriciler neden yıllarca bu tarayıcının yüzünden saçlarını yoldu?

Asıl mesele Trident tasarım motorunun inatçı yapısıydı. Diğer tarayıcılar web standartlarına sarılırken IE, kendi kurallarını koydu. HTML ve CSS’i kısmen destekliyordu ancak kendine özgü uzantılar ekliyordu. Bir sayfa yalnızca IE’de düzgün görüntülenirken diğerlerinde patlak veriyordu.

Düşünsenize, XMLHttpRequest gibi devrimsel bir özelliği ilk o getirdi. Buna rağmen DOM Düzey 2 desteğinde büyük boşluklar vardı. JavaScript’teki innerHTML gibi uzantılar sonradan standartlaşsa da o dönem tam bir kaos yarattı. Her güncelleme yeni bir uyumluluk kabusu demekti.

Neticede geliştiriciler tek bir tarayıcı için ayrı kod yazmaktan tükeniyordu. Bu efsanevi yazılım, siteleri standartlara değil kendine uydurmaya zorladı. İşin sırrı şu ki, bu dayatma uzun vadede sektörün ona sırt çevirmesine yol açtı.

Index.dat dosyası gerçekten silinmeyen bir gizlilik tuzağı mıydı?

Kesinlikle evet, hem de büyük bir tuzaktı. IE, geçici internet dosyalarını ve geçmişi Index.dat adında gizli bir veritabanında saklıyordu. Siz tarayıcı önbelleğini temizlediğinizi sanırdınız ama bu dosya inadına yerinde kalırdı. Ziyaret ettiğiniz her site, RSS beslemesi ve çerezler burada kayıtlıydı.

IE7 gelene kadar bu böyle sürdü. Düşünün, bir şirket bilgisayarında bu dosyayı bulan biri tüm internet geçmişinizi saniyeler içinde inceleyebilirdi. Kötü niyetli yazılımlar için adeta altın değerinde bir veri madeniydi. Bireysel kullanıcı kadar kurumsal yapılar da risk altındaydı.

Zira bu durum sadece sakarlıktan ibaret değildi. Microsoft sonunda hem dosya girişini hem de kendisini temizleyen bir güncelleme yayınladı. Yine de bu olay, tarayıcının gizlilik karnesine kara bir leke olarak geçti. O dönem gizlilik bilincinin yükselmesinde bu kusurun payı büyüktür.

ActiveX teknolojisi güvenlik açısından neden bu kadar korkutucuydu?

ActiveX, tarayıcıya inanılmaz yetkiler veren iki ucu keskin bir bıçaktı. Doğru kullanımda harikalar yaratırdı ancak kötü amaçlı bir ActiveX denetimi bilgisayarın anahtarlarını teslim ederdi. Bu eklentiler tıpkı tarayıcının kendisi kadar yüksek ayrıcalıklarla çalışıyordu.

Karşılaştırma yapalım, NPAPI kullanan diğer tarayıcılarda benzer dertler vardı ama IE’deki hasar potansiyeli çok daha büyüktü. Casus yazılımların ve virüslerin büyük çoğunluğu bu zafiyetten besleniyordu. Bazen sadece sahte bir web sayfasını görüntülemek sistemi teslim almak için yeterliydi.

Doğrusu Korumalı Mod gibi sonradan eklenen önlemler bile bu ünü tamamen silemedi. Zira kullanıcılar uyarıları umursamazdı. Internet Explorer’ın güvenlik mimarisindeki bu tasarım hatası, uzun yıllar siber güvenlik uzmanlarının ekmek teknesi oldu. XP döneminin en büyük kabusu buydu.

Pazarın yüzde doksan beşine hükmeden dev, tahtı nasıl kaybetti?

Rekabet uyuyan bir devi kibarca uyandırdı. 1999’da bin kişilik bir ekip ve yüz milyon dolarlık bütçeyle rakipsiz ilerliyordu. Sonra Mozilla Firefox sahneye çıktı ve kullanıcılara ne kadar geride kaldıklarını gösterdi. Sekmeli gezinti ve eklenti desteğiyle rüzgarı tersine çevirdi.

Ardından Google Chrome bombayı patlattı. Microsoft yıllarca standartlarla dans etmek yerine kendi yolunu çizdiği için siteler başka tarayıcılarda da kusursuz çalışmaya başladı. Yavaş performans ve güvenlik delikleri artık tolere edilemez haldeydi. Kullanıcı bağlılığı bir anda buhar oldu.

Bilhassa mobil devrime IE tamamen hazırlıksız yakalandı. Kullanım oranı eridikçe Microsoft strateji değiştirip Edge’i geliştirdi. Ama itiraf edelim, o eski görkemli günler bir daha asla geri gelmedi. Bu çöküş, teknoloji dünyasında durağanlığın ölümle eş değer olduğunun en net kanıtıdır.

Windows'un vazgeçilmez bir parçası olması aslında stratejik bir hata mıydı?

Kısa vadede deha, uzun vadede ise bir prangaydı. Windows Update gibi kritik sistem fonksiyonlarını ona bağlamak akıllıca bir kilit taktiğiydi. Kullanıcılar sırf bu yüzden bile başka tarayıcıya geçmekte tereddüt ediyordu. Bu bağımlılık ona sahte bir güvenlik hissi verdi.

Öte yandan işletim sisteminin içine bu kadar gömülü olması kaldırılmasını imkansız hale getirdi. Grup İlkeleriyle binlerce ayar yapılabiliyordu ama esneklik azdı. Şirketler için idealdi ancak sıradan kullanıcıyı boğuyordu. Gereksiz karmaşa her zaman can sıkar.

Halbuki dünya hızla değişti. Yazılımlar hafifledi, işletim sistemiyle tarayıcının evliliği anlamsızlaştı. Microsoft bile sonunda bu gerçeği kabullenip Edge ile yeni bir sayfa açtı. O eski iç içe geçmiş yapı, çevikliğin önündeki en büyük engeldir. Eski bir kalenin ağır duvarları gibiydi, korurken aynı zamanda içeridekileri hapsediyordu.