SCSI Nedir? | Tanımı, Özellikleri & Türleri!

SCSI (Small Computer System Interface – Küçük Bilgisayar Sistemi Arabirimi), standart bir bağlantıdır. 1986 yılında ANSI Komitesi X3T9.2 tarafından oluşturulmuştur. Bu tasarım, bilgisayarın beyni ile dış araçları arasında iletişim kurulmasını sağlar. Bu araçlar sabit diskler, teyp sürücüleri veya tarayıcılar olabilir.

Ayrıca SCSI, birçok aracı bir zincir halinde birbirine bağlayarak çalıştırabilir. Bu sayede, bir hattına 15 adede kadar araç bağlayabilirsiniz. Aynı zamanda çok yüksek veri hızlarını korur. Bu hızlar genellikle 5 MB/s ile yüzlerce MB/s arasında değişir. Kesin hız, SCSI türüne bağlıdır.

Ayrıca, SCSI çok esnek olduğu için birçok yerde kullanılır. Ev bilgisayarlarından büyük ofis sunucularına kadar birçok bilgisayar türünde görebilirsiniz. Bu nedenle, hala verileri kaydetmek ve bulmak için önemli bir araçtır.

SCSI Disk Nedir?

SCSI Disk Arabirimi ve Türleri Nelerdir?

SCSI, küçük bir bilgisayarı sabit disk ve yazıcı gibi aygıtlara bağlar. Ayrıca diğer bilgisayarlara ve ağlara da bağlanabilir.

Bir aygıtı eklemek için hem aygıtın hem de bilgisayarın bir denetleyiciye ihtiyacı vardır. Genellikle aygıtın kendi denetleyicisi vardır. Ancak eski aygıtlarda her zaman böyle bir denetleyici yoktu.

Tek bir zincirde en fazla yedi aygıt bağlayabilirsiniz. Bu, papatya zinciri adı verilen bir bağlantı hattıyla yapar. Ultra SCSI-3 standardıyla, bilgisayara en fazla 15 aygıt bağlayabilirsiniz.

Bir bilgisayar, her iki SCSI portunu kullanarak 30 aygıta bağlanabilir.

Hız, SCSI standardına ve ayarlarına bağlıdır. SCSI-1’in hızı saniyede 5 MB’tır. Ultra SCSI-3’ün Hızlı modu saniyede 80 MB’a kadar çıkar. Geniş modu ise saniyede 160 MB’a ulaşabilir.

Birden fazla kartlı kurulumlarda, her karta LUN adı verilen bir numara verilir. LUN 0 kartı ana karttır ve diğerleri onu takip eder.

Ayrıca, karttaki her cihazın kendi kimlik numarası vardır. Bu kimliği küçük anahtarlarla veya yazılımla ayarlayabilirsiniz. Her cihazın tam adresi, önceliğini belirleyen LUN ve kimliğinden oluşur.

Aynı anda yalnızca bir cihaz veri gönderebilir. En yüksek adrese sahip cihaz önce gelir. Bu bağlantı noktasına sahip bazı bilgisayarlar Apple Macintosh Plus ve IBM PS/2’dir.

Ek bir kartla IBM PC’lere SCSI de ekleyebilirsiniz. Bir zamanlar birçok bilgisayarda popülerdi. Günümüzde ise güçlü iş istasyonlarında ve sunucularda hala kullanılmaktadır.

Ancak çoğu ev bilgisayarı ve dizüstü bilgisayar, sabit diskler için daha yavaş IDE veya SATA ve USB veya FireWire kullanır. Bunun temel nedeni, bu seçeneklerin daha düşük maliyetli olmasıdır.

Asymmetric (Asimetrik) SCSI

Bu veri yolu, SE adı verilen tek yönlü bir türdür. Paralel bir tasarıma sahiptir. Elektriksel gürültüden etkilenebilir. Dolayısıyla, her sinyali kendi kablosunda iletir.

SE modu kabloları, 8 bit veri göndermek için sekiz kablo kullanır. Ayrıca 16 bit veri için on altı kablo da kullanabilirler. Bu kurulum, en popüler SCSI veri yolu türüdür.

Differential (Diferansiyel) SCSI

İki kablo, özel veri yolu sinyallerini taşır. Sinyalleri, iki kablo karşılaştırılarak okur. Bu, elektriksel gürültüyü ortadan kaldırmaya yardımcı olur. Bu nedenle kablolar çok uzundur.

Genellikle iki türü mevcuttur. Birincisi, 3,3 V sinyaller kullanan LVD modudur. İkincisi, 5 V sinyaller kullanan HVD modudur.

Bu yöntemi kullanan cihazlar artık daha az yaygın. Genellikle DIFF kelimesiyle etiketlenirler.

SCSI Disk Türleri Nelerdir?

1. SCSI1

5 Mbps ve 8 bit veri yolu hızını destekler. Ayrıca, Centronics konektörü olarak bilinen 50 pinli bir konektör kullanır. Bu konektör türü düşük yoğunlukludur.

Ayrıca, maksimum kablo uzunluğu altı metredir. 0 ile 7 arasında adreslenir. Bu, maksimum 8 cihaza izin verir.

2. SCSI2

Fast (Hızlı): İletim hızını 5 Mbps’den 10 Mbps’ye çıkarır. Bu, sekiz veri yolu ile sağlanır. Genel konektör 50 pine sahiptir ve yüksek yoğunlukludur. Ayrıca, maksimum kablo uzunluğu üç metredir. 0 ile 7 arasındaki adresler bunu tanımlar. Bu kurulum, 8 cihaza kadar izin verir.
Wide (Geniş): Veri yolunu 8 bitten 16 bite uzatır. Genel konektör 68 pine sahiptir ve yüksek yoğunlukludur. Ayrıca, maksimum kablo uzunluğu da üç metredir. 0 ile 15 arasındaki adresler onu tanımlar. Bu yapılandırma 16 cihaza kadar izin verir.

3. SCSI3

Ultra, 20 Mbps veri yolu hızını destekler. 16 bit ile çalışır. Genel konnektörde 34 adet yüksek yoğunluklu pine sahip. Ayrıca, maksimum kablo uzunluğu 10 cm’dir. Bu standart 16 cihaza kadar destekler. Fast 20 veya SCSI-3 olarak da ifade ederiz.

Ultra-Wide, 40 Mbps veri yolu hızını destekler. Ayrıca 16 bit ile çalışır. Genel konnektörde 68 adet yüksek yoğunluklu pin vardır. Ayrıca, maksimum kablo uzunluğu 1,5 metredir. Bu standart 16 cihaza kadar destekler. Fast SCSI-3 olarak da adlandırıyoruz.

Ultra 2, 80 Mbps veri yolu hızını destekler. 16 bit ile çalışır. Genel konnektörde 68 adet yüksek yoğunluklu pin vardır. Ayrıca, maksimum kablo uzunluğu 12 metredir. Bu standart 16 cihaza kadar destekler. Fast 40 olarak da biliyoruz.

Son olarak, Ultra 160 160 Mbps veri yolu hızını destekler. Hala 16 bit ile çalışır.

4. SCSI4

Ultra4 320, 320 Mbps veri yolunu destekler. 16 bittir. Adresler 0 ile 15 arasında değişir.

5. SCSI5

Ultra4 640, 640 Mbps veri yolunu destekler. Bu da 16 bittir. Benzer şekilde, adresler 0 ile 15 arasında değişir.

SCSI Türleri ve Özellikleri
Türler	Veriyolu Hızı (MB/s)	Veriyolu Genişliği (bit)	Maksimum Cihaz Sayısı	ID
SCSI-1	5	8	8	0-7
Fast	10	8	8	0-7
Fast Wide	20	16	16	0-15
Ultra	20	8	8	0-7
Ultra 2	80	16	16	0-15
Ultra 160	160	16	16	0-15
Ultra 4 320	320	16	16	0-15
Ultra 4 640	640	16	16	0-15

SCSI Hakkında Çok Az Kişinin Bildiği Sorular

Aygıtları zincirleme bağlama fikri o dönem için neden dahiceydi?

Tek bir arabirim kartıyla sabit disk, tarayıcı ve teyp sürücüsü aynı anda çalışabiliyordu. Pasif sonlandırıcı ile biten düz bir kablo yeterliydi. Karmaşık IRQ ve DMA çakışmalarına son verdi.

Bu papatya zinciri sayesinde sistem kasasının içi kablo çöplüğüne dönmekten kurtuldu. İlk standartlarda 7 aygıta izin varken sonraki türler 15 bağlantıya çıktı. Her aygıt kendi denetleyicisiyle akıllı bir düğüm haline geldi.

Açıkçası bu yaklaşım modern NAS sistemlerinin temelini attı. Birden fazla diski tek bir hattan yönetmek artık hayaldi. Zira o dönemde rakipler ancak iki diski zor tanırdı.

Asimetrik ve Diferansiyel iletim modları neden uyumsuzluk yarattı?

Asimetrik mod sinyalleri toprağa referans alır. Tek bir hat üstünden iletir. Kablo uzadıkça elektriksel gürültü canavara dönüşür.

Diferansiyel mod ise iki kablo kullanır. Alıcı iki sinyali karşılaştırarak paraziti temizler. Bu nedenle kablolar 12 metreye kadar uzanabilirdi.

Halbuki bu iki mod fiziksel olarak aynı konektöre otursa da elektriksel açıdan tamamen farklıdır. Bir modu diğerine taktığınızda kartlar anında yanardı. Dolayısıyla DIFF etiketine dikkat etmek hayatiydi.

Sunucular IDE ve SATA varken neden bu eski arabirime sadık kaldı?

Masaüstü diskleri komutları sırayla işler. Veriyi isteyip başının üstünde beklersiniz. Bu arabirim ise komut kuyruğu yönetimine sahiptir.

Denetleyici sırayı optimize eder ve diski serbest bırakır. Siz başka bir işe bakarken o veriyi toplar. Üstelik 15 aygıt aynı anda bu kuyruğa emir yağdırabilir.

İşte bu yüzden borsa sunucuları ve veri tabanları mekanik disk çağında hep bu arayüzü tercih etti. Sonuçta milisaniyelik gecikme bile milyonluk zararlar demekti.

Sonlandırma hatası zincirdeki bütün aygıtları çökertmeye nasıl yeterdi?

Elektrik sinyali kablonun sonuna geldiğinde bir duvara çarpması gerekir. Yoksa geri yansır ve orijinal sinyalle çarpışır. Bu olaya duran dalga denir.

Zincirin iki ucuna takılan terminatör bu duvarı örer. Eğer sadece bir ucu kapatır veya hiç kapatmazsanız bütün veri yolu kilitlenir. Hiçbir aygıt konuşamaz hale gelir.

Bu yüzden teknisyenler kayıp sonlandırıcı yüzünden saatlerce zaman kaybederdi. Sistem hiç açılmaz, POST ekranında takılırdı. Neticede sorun hep en dipteki unutulmuş küçük parça olurdu.

LUN numarasıyla hedef kimliğinin öncelik savaşını kim kazanır?

Her aygıtın zincir üzerinde 0’dan 15’e kadar benzersiz bir kimliği vardır. Bir kart birden fazla bölüm sunuyorsa LUN devreye girer. Bu ikili adresleme sayesinde tek kartta çoklu okuyucu çalışırdı.

Öncelik tamamen kimlik numarasının büyüklüğüne bakar. En yüksek numara veri yolunu ilk önce ele geçirir. Buna karşın düşük numaralı aygıtlar sürekli bekleme sırasında kalabilirdi.

Ne yazık ki çoğu sistem önyükleme diski olarak ID 0’ı arardı. Yanlışlıkla tarayıcıyı 0 yaparsanız makine açılmazdı. Böylece küçük bir çevirmeli anahtar tüm dengeleri altüst ederdi.

50, 68 ve 80 pinlik konektörler pratikte ne gibi facialara yol açtı?

Eski standart 50 pinli Centronics konektörü kullanırdı. Geniş ve ağır yapısıyla ekran kartına fiziksel baskı yapardı. Kabloyu takarken pin bükmek adeta meslek hastalığıydı.

Geniş moda geçişle birlikte 68 pinli minyatür kafa standart oldu. Fakat eski aygıtları bağlamak için araya adaptör girmesi şarttı. Bu da sinyal kalitesini düşürürdü.

80 pinli SCA ise güç ve veriyi tek sokette topladı. Arkasından sıcak takılabilir disk yuvaları doğdu. Aslında bu konektör kaosu, modern seri bağlantı standartlarının ateşleyicisi oldu.

Sonuç

Bu nedenle SCSI bağlantıları kritik öneme sahiptir. Küçük bilgisayarları birçok farklı araç ve ağa bağlarlar. Ayrıca, SCSI-1’den Ultra 4 640’a geçiş, verilerin çok daha hızlı aktarılmasını sağladı.

IDE ve SATA artık daha yaygın olsa da, insanlar hızlı çalışma için hala SCSI’yi tercih ediyor. Ayrıca, büyük sunucular ve en iyi ekipmanlar için hala sıklıkla kullanılıyor.

SCSI (Small Computer System Interface) Nedir? | Tanımı & Türleri