IDE Nedir, Ne İşe Yarar?

IDE (Integrated Drive Electronics/Entegre Sürücü Elektroniği) ya da ATA (Advanced Technology Attachment/Gelişmiş Teknoloji Eki), sabit sürücüler ve ATAPI (Advanced Technology Attachment Packet Interface/Gelişmiş Teknoloji Ek Paketi Arabirimi) gibi yığın veri depolama aygıtlarını denetler ve ayrıca DVD-ROM veya CD-ROM gibi aygıtları sisteme ekler.

IDE Nedir?

IDE ya da ATA Nedir?

IDE’nin orijinal adı ATA idi ve zaman içinde IBM tarafından oluşturulan birbirine geçen kablo, üreticilerin evrensel bileşenler yapmak zorunda olduklarını fark ettikleri için yaygın olarak kullanıldı.

Bu nedenle ATA ile eş anlamlı terimdir çünkü her iki teknoloji de birbirine bağlantılıdır.

Tarihi

ATA (Advanced Technology Attachment) standardı ilk olarak 1988 yılında veri iletmek ve almak için eski PIO (Programmed Input Output/Programlı Giriş Çıkışı) olarak tasarlandı.

Başlangıçta, denetleyiciler, çoğunlukla ISA olan genişletme kartları olarak kullanıldı ve yalnızca IBM, Dell veya Commodore gibi markaların ürettiği anakartlara entegre edildi.

1996’da daha büyük veri akışına ihtiyacını karşılamak için, ATA-2 veya EIDE olan iki AT iletim modu ortaya çıktı.

ATA-2’nin düşük performansı ve işlemciye yük bindirmesinden dolayı, 1998’de DMA veriyolunu kullanan ve veri aktarımı için işlemciyi kullanmaya gerek duymayan Ultra ATA modeli geliştirildi.

En yaygın sürümünün yanı sıra RS-232 bağlantı noktalarını ve paralel bağlantı noktasını gruplayan çoklu I/O kartlarıydı. Ayrıca, diski önbelleğe almak için yalnızca üst düzey modellerde SIMM konektörleri vardı.

Daha sonra, cihaz entegrasyonu ile tek bir çipin tüm işi yapabilmesi sağlandı.

IDE Arayüzü

PCI veri yolu ile, IDE denetleyicileri her zaman anakartta yonga setinin bir parçası olmak için dahil edilir ve genellikle her iki denetleyici de iki cihazı destekleyecek iki konnektöre sahiptir.

Bilgisayara bağlanan iki sabit sürücüden biri master ve diğeri slave olarak olmalıdır, böylece kontrolör verileri göndermek ve almak için cihazı belirleyebilir.

Master ve Slave ayarı diskler üzerindeki mevcut olan bir jumper ile konfigüre edilir.

Eğer IDE kablosu ile bağlanan tek bir disk varsa, disk Master olarak çalışabilir fakat yeni bir disk veya CD, DVD okuyucu eklenirse bu aygıtları Slave olarak yapılandırmanız gerekecektir.

Kısacası bir cihazı sisteme eklediğinizde bunun Slave olarak çalışması için ortamda bir adet Master cihaz olmalıdır ve cihaz, kablodaki konumuna bağlı olarak Master veya Slave olacaktır.

Veri yolunun bağlanacağı konnektörü ayırt etmek için farklı renkler kullanılır ve bu konnektöre tek kablo üzerinden bağlanan iki cihaz varsa bir cihaz işlem yaparken diğeri kullanılamayacaktır.

Kablolardaki bu sorun, kanal başına iki aygıt kullanabilen S-ATA ve SCSI teknolojileri ile giderilmiştir.

Yeni bağlantı teknolojileri çıksa da eski soketli diskler, çok daha düşük fiyatları nedeniyle SCSI’den çok daha yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Ek olarak, bunun performansı SCSI’den düşüktür.

UDMA, CPU yükünü azaltan ve hızı artıran SCSI’de Bus Mastering işlevini gerçekleştirir. Seri ATA ise, her sabit diskin diğerlerine müdahale etmeden çalışmasına izin verir.

SCSI, IDE’den üstün olmasına rağmen, performansı çok daha fazla olduğu ve fiyatı daha avantajlı olduğu için bilgisayar sistemleri için SATA kullanılmaya başlanmıştır.

Arayüzü, eklenecek bir cihaz için anakart üzerinde 40 pimli düz ve geçmeli bir kablo kullanır.

Her pim 15 veri biti olarak atanmış bir işleve sahiptir ve iki ucu doğru takıldığını doğrulamak için çentiğe sahiptir.

Kablosu, bir sabit diskin bağlantı noktasının bir ucuna ve diğer ucu ise anakart üzerindeki düz bir dikdörtgen olan renk kodlu veya çentikli arayüze bağlanır.

Bazı kablolar 44 pime sahiptir, bu 4 pin akımı cihaza taşımak içindir. Ancak çok az enerji gerektiren çok küçük bileşenlerde kullanılırlar.

Gelişen teknoloji sayesinde 80 iğnesi olan EIDE (Enhanced/Gelişmiş IDE) piyasaya çıktı. Ancak eski terim kolaylık sağlamak için yaygın bir şekilde kullanıldı.

Versiyonları ve Transfer Hızları

Sürüm & Hızlar
Standard	Other Name	Speed
ATA-1	ATA, IDE	3.3 MB/s
ATA-2	EIDE, Fast-ATA, Fast-IDE, Ultra-ATA	16 MB/s
ATA-3	EIDE	16 MB/s
ATA/ATAPI-4	ATA-4, Ultra-ATA/33	33 MB/s
ATA/ATAPI-5	ATA-5, Ultra-ATA/66	66 MB/s
ATA/ATAPI-6	ATA-6, Ultra-ATA/100	100 MB/s
ATA/ATAPI-7	ATA-7, Ultra-ATA/133	133 MB/s
ATA/ATAPI-8	ATA-8	166 MB/s

Efsanevi IDE Bağlantısı Hakkında SSS

IDE ile ATA aynı şey mi, yoksa farklı teknolojiler mi?

Kesinlikle aynı kökten geliyorlar. IBM bu entegre sürücü fikrini ortaya attığında piyasa ona IDE demeye başladı. Zamanla resmi ad olarak ATA standardı yerleşti.

Yani teknoloji meraklıları arasında hala ikisi el ele gezer. Aslında tüm bu ailenin jenerik ismidir. Buna karşın üreticiler kutuların üstüne genelde ATA yazar.

Eski bilgisayarlardaki o geniş, gri şerit kablo ne işe yarıyordu?

O koca kablo 40 veya 80 pinli paralel veri yoluydu. Sabit diski, CD sürücüyü anakarta bağlardı. Her bir pinin ayrı bir görevi vardı.

Bu geniş yapı hava akışını felaket engelliyordu. Ama o yılların en büyük standardıydı. Neticede tek kablo iki cihazı birden taşıyabiliyordu.

Master ve Slave ayarlarıyla uğraşmak tam bir işkenceydi, bu sistemi doğru yapılandırmanın püf noktası neydi?

Jumper’ları kullanarak diskin sırtındaki minik plastik parçayı doğru pinlere oturtman gerekiyordu. Kabloda siyah konnektör master, gri olan slave içindi. Tek disk varsa mutlaka master modda olmalıydı.

Yanlış takarsan bilgisayar açılmazdı. Dolayısıyla kutudan çıkan etiketi okumak hayat kurtarırdı. CD yazıcıyı slave yapıp sabit diski master’da tutmak genelde en sorunsuz senaryoydu.

Yerini SATA'ya kaptırmasının asıl sebebi sadece hız mıydı?

Hız avantajı büyük etkendi ama tek suçlu o değil. Eski sistemde tek kanalda iki cihaz çalışırdı. Biri işlem yaparken diğeri tamamen beklendi. SATA ise her diske özel bant genişliği sundu.

Üstelik o kaba kablolar yerine incecik kırmızı hatlar geldi. Artık kasa içinde kablo karmaşası bitmişti. Zira anakart üreticileri de bu yeni seri bağlantıyı hızla benimsedi.

Bugün hala elimde böyle eski bir sürücü var, onu modern bir anakarta bağlayabilir miyim?

Günümüz anakartlarında o geniş porttan eser kalmadı. Ama hurda parçalar canavarıysan ucuz PCI dönüştürücü kartlar mevcut. Bu kart sayesinde antika disklere erişmek teknik olarak mümkün.

Yalnızca işlemci gücü ve eski protokol farkı can sıkabilir. O hızları görünce nostalji hissi zirve yapar. Sonuç olarak yedekleme veya merak için kısa süreli kullanımda iş görebilir.

Ultra ATA, EIDE, Fast-ATA… Bu isim karmaşası nereden geliyor?

Pazarlama savaşları yüzünden ortalık isim kaynıyordu. ATA-2 standardına Western Digital EIDE derken Seagate Fast-ATA adını kullanırdı. Aslında hepsi aynı 16 MB/s hızındaki teknolojiyi işaret eder.

Daha sonra Ultra ATA/33, 66 ve 100 geldi. Bant genişliği arttıkça dijital tabeladaki rakamlar değişti. Kısacası hızlı olan her şeyin başına ‘Ultra’ sıfatı yapıştırıldı.

Sonuç

Sonuç olarak IDE (Integrated Drive Electronics) özetlemek istiyorum. IDE & ATA, yığın depolama aygıtlarını günümüze kadar şekillendirdi. Dahası, bilgisayar sistemlerine entegrasyonu daha kolay hale getirerek kolaylaştırdı.

İlk ATA’dan Ultra-ATA’ya kadar tüm yapılar gelişmiş hız ve performansa sahiptir. Ancak SATA & SCSI gibi daha yeni teknolojileri görüyoruz. Buna rağmen yine de IDE/ATA birçok kullanıcı için uygun maliyetlidir. İşte bu nedenden dolayı PC donanım tarihine etkisi büyüktür. Özetçe, mirası modern depolama çözümlerini etkilemeye devam ediyor ve edecektir.