URL Nedir, Ne İşe Yarar?

URL (Uniform Resource Locator/Tekdüzen Kaynak Konum Belirleyici), Internet’te bulunan her bilgi kaynağına benzersiz bir adres atanmış bir karakter dizesidir.

URL Tanımı ve Özellikleri

URL Açılımı Nedir?

URL’nin açılımı, Uniform Resource Locator/Tekdüzen Kaynak Konum Belirleyici’dir ve World Wide Web’deki belgelerin her bir sayfası, tüm Gopher öğeleri ve tüm USENET tartışma grupları için benzersiz bir URL adresi vardır.

Tarihi

Tek tip kaynak bulucuları İnternet tarihinde temel bir yenilikti. İlk kez 1991 yılında Tim Berners-Lee tarafından belge yazarlarının World Wide Web’de köprüler oluşturmalarını sağlamak için kullanılmıştır.

1994 yılından bu yana, İnternet standartlarında, URL kavramı daha genel URI’ye dahil edilmiştir, ancak URL terimi hala yaygın olarak kullanılmaktadır.

Herhangi bir standartta bu şekilde hiç bahsedilmemelerine rağmen, birçok kişi ilk URL’lerin evrensel bir kaynak bulucu anlamına geldiğine inanmaktadır.

Bu yorum, URL’deki U her zaman tekdüze olsa da, URI’nin U’sunun RFC 2396’nın yayınlanmasından önce evrensel olarak ifade edilmesinden kaynaklanabilir.

Bir bilgi kaynağının URL’si, tarayıcının kaynağı bulmasına ve uygun şekilde görüntülemesine izin veren İnternet adresidir.

Bu nedenle, URL bilgileri sağlayan bilgisayarın adını, bulunduğu dizini, dosyanın adını ve verileri almak için kullanılacak protokolü birleştirir.

Tanımı

Bir URL’nin genel biçimi:

şema://makine/dizin/dosya

Diğer veriler de eklenebilir:

şema://kullanıcı:şifre@makine:bağlantı noktası/dizin/dosya

URL Şeması

Bir URL, genellikle ağ üzerinden tanımlanan kaynağın bilgilerini almak için kullanılan ağ protokolünü gösteren şemasına göre sınıflandırılır. URL, şema adıyla başlar, ardından iki nokta üst üste işareti ve şemanın belirli bir bölümü gelir.

URL Şemalarına Bazı Örnekler

HTTP (Köprü Metni Aktarım Protokolü), Köprü Metni iletmek için kullanılan protokoldür. WWW sunucularındaki tüm HTML sayfalarına bu hizmet aracılığıyla başvurulmalıdır. WWW Sunucusuna bir bağlantı olduğunu gösterir.

HTTPS (HyperText Aktarım Protokolü Güvenli), güvenli WWW sunucularına bağlanmak için kullanılan protokoldür. Bu sunucular normalde ticari kapsamlıdır ve gönderilen verilerin, genellikle kredi kartı numaralarının, kişisel verilerin ele geçirilmesini önlemek için şifreleme kullanır, güvenli bir WWW sunucusuna bağlantı kuracaktır.

FTP (Dosya Aktarım Protokolü), erişilecek bilgiler bir FTP sunucusunda olduğunda kullanılacaktır. Varsayılan olarak, anonim bir sunucuya erişilir (anonim), eğer kullanıcı adını belirtmek istiyorsanız, şu şekilde kullanılır: FTP://kullanıcı.şifre@makineadı ve sonra erişim anahtarını soracaktır.

Mailto, E-posta göndermek için kullanılır, fakat tüm tarayıcılarda kullanılamaz. Bu durumda, yalnızca hedef e-posta adresi belirtilir: mailto://takmaad.mail@makineadı

LDAP, Basit Dizin Erişimi Protokolü’nü arar.

Telnet, çok kullanıcılı bir makineye bağlanmak için uzak terminal öykünmesi, kütüphane hesapları gibi genel hesaplara erişmek için kullanılır. Normal olan, bağlantıyı sağlayan harici bir uygulamayı çağırmaktır. Bu durumda, makine ve giriş belirtilecektir.

Popüler mailto, HTTP, FTP ve dosya gibi URL şemalarından bazıları ve genel URL sözdizimiyle birlikte, ilk olarak 1994 yılında Request for Comments (Yorum İsteği) RFC 1630’da daha sonra daha spesifik RFC 1738 ve RFC 1808’de açıklandı.

İlk RFC’de tanımlanan şemalardan bazıları hala geçerlidir, diğerleri tartışılır veya daha sonraki standartlar tarafından rafine edilir.

Bu arada, genel URL sözdiziminin tanımı iki ayrı URI belirtim satırına bölünmüştür: RFC 2396 (1998) ve RFC 2732 (1999). Mevcut standart STD 66 / RFC 3986 (2005) ‘tir.

Genel URL Sözdizimi

Tüm URL’ler, şemadan bağımsız olarak, genel bir sözdizimine uymalıdır. Her şema, özel kısmı için kendi sözdizimi gereksinimlerini belirleyebilir, ancak tam URL genel sözdizimini izlemelidir.

URL’ler, orijinal formattan bağımsız olarak, sınırlı bir ASCII karakter tablosu kullanarak kaynak adreslerini temsil edebilir.

Tipik bağlantı tabanlı protokolleri kullanan şemalar, generic URIs (genel URI’ler) için ortak bir sözdizimi kullanır: şema://yetki/yol?sorgu#parça

Yetki genellikle bir Sunucunun adını veya IP Adresini içerir, bunu bazen iki nokta üst üste (:) ve bir TCP Bağlantı Noktası numarası izler. Kendinizi sunucuda doğrulamak için bir kullanıcı adı ve parola da ekleyebilirsiniz.

Yol, bileşenler arasında sınırlayıcı olarak eğik çizgi (/) kullanan bazı hiyerarşik yapıdaki bir konumun belirtimidir.

Sorgu genellikle, sunucuda yerleşik olan bazı veritabanı veya işlemlere yönelik dinamik bir sorgunun parametrelerini belirtir.

Parça, bir kaynağın bir bölümünü, genellikle bir belgedeki bir konumu tanımlar.

Büyük/Küçük Harf Duyarlılığı

Mevcut standarda göre, şema ve ana bilgisayar bileşenleri büyük/küçük harfe duyarlı değildir ve işleme sırasında normalleştirildiklerinde küçük harf olmalıdırlar. Diğer bileşenlerde farklılaşma olduğu varsayılmalıdır.

Ancak, uygulamada, protokol ve ana bilgisayar dışındaki diğer bileşenlerde, bu farklılaşma web sunucusuna ve sunucuyu barındıran sistemin işletim sistemine bağlıdır.

Günlük Kullanımdaki URL

Bir HTTP URL’si, İnternet’teki herhangi bir yerden bir kaynağı almak için gereken dört temel bilgi parçasını basit bir adreste birleştirir:

İletişim kurmak için kullanılan protokol,
İletişim kurduğunuz ana bilgisayar (sunucu),
Bağlanılacak sunucudaki ağ bağlantı noktası,
Sunucudaki kaynağın yolu (örneğin, dosya adı).

Çoğu web tarayıcısı, HTTP’nin web tarayıcılarında kullanılan en yaygın protokol olduğu için web sayfasına gitmek için kullanıcının “http://” girmesini gerektirmez.

Benzer şekilde, 80 HTTP için varsayılan bağlantı noktası olduğundan, genellikle belirtilmez.

HTTP protokolü, bir sunucunun web tarayıcısını farklı bir URL’ye yönlendirerek bir isteğe yanıt vermesine izin verdiği için, birçok sunucu ayrıca kullanıcıların URL’nin www gibi belirli bölümlerini atlamasına izin verir.

Bununla birlikte, bu eksiklikler teknik olarak farklı bir adres oluşturur, bu nedenle web tarayıcısı bu ayarlamaları yapamaz ve sunucunun bir yönlendirmeyle yanıt vereceğine güvenmeniz gerekir. Bir web sunucusunun URL’ler için yalnızca bir # karakterinde farklılık gösteren iki farklı sayfa sunması mümkündür.

URL Sırları: Herkesin Aklını Kurcalayan 6 Soru

Bir web adresini oluşturan temel yapı taşları nelerdir?

Web adresleri dışarıdan bakınca karmaşık görünebilir. Aslında belirli bir mantıkla sıralanmış parçalardan oluşurlar. En başta hangi protokolle erişeceğimizi söyleyen şema gelir.

Ardından sunucunun adını ya da IP adresini barındıran yetki bölümü bulunur. Bu kısım bazen kullanıcı adı ve şifre bile içerebilir. Ama günlük hayatta bunu pek görmeyiz.

Sonrasında eğik çizgilerle ayrılan yol kısmı yer alır. Bu, sunucudaki klasör yapısını taklit eder. En sonda sorgu parametreleri veya sayfa içi çapa eklenebilir.

Her bir parça tarayıcıya farklı bir görev verir. Bu yapı sayesinde trilyonlarca sayfa arasında kaybolmayız. Mükemmel bir adresleme sistemidir.

HTTP ile HTTPS arasındaki fark sadece bir harften mi ibaret?

Aradaki ‘S’ harfi devasa bir dünyayı ifade eder. HTTP verileri düz metin olarak gönderir. Bu yüzden ağdaki herkes yazdıklarınızı okuyabilir.

HTTPS ise bu veriyi şifreleyerek paketler. Kredi kartı bilgileri veya şifreler için hayati önem taşır. Zira aradaki iletişim şifreli bir tünele dönüşür.

Günümüzde her sitenin HTTPS kullanması beklenir. Arama motorları da bu sinyale dikkat eder. Sertifika almak artık son derece basit ve ücretsizdir.

Eskiden sadece bankalar kullanırdı. Şimdi küçük bir blog bile güvenlik katmanı sunar. Bu dönüşüm interneti daha güvenilir kıldı.

Tarayıcılar neden bazen adres çubuğuna 'www' yazmamıza gerek duymaz?

Modern tarayıcılar kullanıcı dostu olarak çalışır. Varsayılan olarak HTTP ve 80 numaralı bağlantı noktasını dener. Aynı şekilde ‘www’ alt alan adını sizin için tamamlamaya çalışır.

Bunu başaramazlarsa sunucu devreye girer. Sunucu, gelen isteği doğru adrese sessizce yönlendirir. Bu süreç milisaniyeler içinde biter.

Bazen yanlış yönlendirme zincirleri oluşabilir. Bu da sayfanın geç yüklenmesine sebep olur. Neticede adresin tam halini bilmek işinizi garantiye alır.

Küçük bir eksiklik büyük zaman kaybına dönüşebilir. O yüzden sık kullandığınız sitelerin tam adresini yer imlerine ekleyin. Bu alışkanlık hayat kurtarır.

URL ile URI aynı şey mi, yoksa aralarında ince bir fark var mı?

İkisi arasındaki farkı anlamak için basit bir benzetme kullanırım. URI, bir kaynağı işaret eden herhangi bir tanımlayıcıdır. Tıpkı bir kişinin adı ve soyadı gibi.

URL ise o kişinin açık ev adresidir. Sizi doğrudan kaynağın kendisine götürür. Her URL bir URI’dir ancak tersi her zaman geçerli değildir.

Bu ayrım 1994’te standartlaşma sırasında resmiyet kazandı. Teknik dokümanlarda hassasiyet önemlidir. Dolayısıyla yazılımcılar bu nüansı bilmek zorundadır.

Günlük konuşmada insanlar ikisini aynı şeymiş gibi kullanır. Bu pratikte sorun yaratmaz. Ama sistem tasarlarken bu ince fark belirleyici olur.

Bir bağlantıdaki 'mailto' veya 'ftp' gibi ön ekler ne anlama gelir?

Bu ön ekler aslında birer şema adıdır. Tarayıcınıza hangi kapıdan bağlanacağını tarif eder. HTTP bir web sayfası çekmek içindir.

FTP ise dosya transferi için biçilmiş kaftandır. Doğrudan sunucudaki dizinlere erişirsiniz. Tıpkı bilgisayarınızdaki klasörler gibi çalışır.

Mailto bağlantısına tıkladığınızda e-posta programınız açılır. Bu şema doğrudan bir sayfa yüklemez. Halbuki çoğu kullanıcı sürekli aynı şemayla gezinir.

Bu çeşitlilik internetin ne kadar katmanlı olduğunu gösterir. Her protokol farklı bir amaca hizmet eder. Tarayıcınız tüm bu protokolleri tanıyacak donanımla gelir.

Tim Berners-Lee URL'yi icat ederken aslında neyi amaçlamıştı?

Berners-Lee’nin temel derdi bağlantısallıktı. Belgeler arasında tıklanabilir köprüler hayal etti. Bu hayali gerçek kılmak için Tekdüzen Kaynak Konum Belirleyici kavramını ortaya attı.

Böylece araştırmacılar notlarına doğrudan bağlantı verebilecekti. Bilgi paylaşımı katlanarak hızlandı. Üstelik sistem merkezi olmadığı için herkes kendi belgesini ekleyebiliyordu.

Bugün trilyonlarca sayfayı birbirine bağlıyor. Onun bu icadı olmasaydı internet bugünkü formuna asla kavuşamazdı. Bana sorarsanız, tarihin en zarif mühendislik çözümlerinden biridir.

Hâlâ aynı temel prensiplerle çalışıyor olması dehasının kanıtıdır. Adres çubuğuna her yazdığınızda bu mirası deneyimlersiniz. Bence bu büyüleyici bir şey.