Ubuntu Nedir? | Tanımı, Tarihi, Sürümleri & Özellikleri

Ubuntu, Debian GNU/Linux tabanlı bir Linux dağıtımıdır. Adını Güney Afrika ideolojisinden alır. Bu ideoloji “başkalarına karşı insanlık” anlamına gelir. Ayrıca paylaşım ve topluluk ruhunu yansıtır. Ubuntu, kullanım kolaylığına öncelik verir.

Bununla birlikte, kurulumu da oldukça pratiktir. Sistem, ortalama kullanıcıyı hedef alır. Güncel ve kararlı bir deneyim sunmayı amaçlar. Üstelik bu yapı, yeni başlayanlar için oldukça uygundur. Diğer dağıtımlar gibi açık kaynak lisansı ile gelir. Ayrıca, birçok ücretsiz uygulama paketi içerir. Bu paketler farklı kullanıcı ihtiyaçlarına çözüm sunar.

Ubuntu Tarihi Nedir?

8 Temmuz 2004’te Mark Shuttleworth, yeni bir dağıtımı duyurdu. Canonical Ltd. şirketi bu projeyi üstlendi. Sloganları “insanlar için Linux” idi. İlk finansman ise 10 milyon dolardı. Bu proje Debian’dan etkilenen geliştiricilerle başladı.

Ancak, Debian’ın işleyişi bazılarını hayal kırıklığına uğratmıştı. Bu nedenle, daha farklı bir sistem hayal ettiler. Ayrıca, ekip bu fikri gerçeğe dönüştürmek istedi. İlk adım olarak, multidisipliner bir ekip kurdular. Bu ekip, ciddi bir vizyonla yola çıktı. Dahası, finansal destek için doğru bir isim aradılar. Mark Shuttleworth, bu noktada devreye girdi.

Thawte şirketini kurmuş, sonra da VeriSign’a satmıştı. Bu satıştan 575 milyon dolar kazanmıştı. Üstelik teknoloji dünyasında deneyim sahibiydi. Projeye sempati ile yaklaştı. Ayrıca, girişimcilik birikimini de kullanmak istedi. Bu nedenle, sistemi desteklemeye karar verdi.

Shuttleworth, inisiyatifi sürdürülebilir hale getirmeyi amaçladı. Bu sırada küçük bir pazarlama kampanyası yürüttü. Hedefi, isimsiz dağıtıma ilgi çekmekti. Programcılar sistemi oluştururken süreç ilerledi. Birkaç aylık test yaparak ilk Ubuntu sürümünü yayınladılar. Sürümün adını “Warty Warthog” olarak belirlediler. Ek olarak, yayın tarihi 20 Ekim 2004’tü.

İsim Hakkında

Ubuntu’nun kökeni Güney Afrika’daki etik bir ideolojiden geliyor. Bu düşünce, insanlara ve onların ilişkilerine odaklanıyor. Üstelik, toplumsal dayanışmayı temel alıyor. Kelimeyi Zulu ve Xhosa dillerinden türetmişler. Bu bana göre oldukça anlamlı. Çünkü, geleneksel bir Afrika kavramını yaşatıyor.

Ayrıca, yeni Güney Afrika Cumhuriyeti’nin temel ilkeleri arasında yer alıyor. Dahası, Afrika Rönesansı fikrine de güçlü bir şekilde bağlı. Bu ideolojiyi “başkalarına karşı insanlık” diye çevirebiliriz. Bununla birlikte, farklı bir yorum daha var. O da şöyle: “tüm insanlığı birleştiren evrensel birliktelik bağına olan inanç”.

Karakteristikleri

İki donanım mimarisini destekliyor: Intel x86 ve X86-64. Ayrıca, gayri resmi olarak beş mimariye daha taşındı: PowerPC, HP PA-RISC, SPARC, IA-64 ve Playstation 3. 9.04 sürümüyle birlikte ARM işlemcileri için resmi destek sunulmaya başlandı. 2016’dan bu yana bulut bilişim ve Nesnelerin İnterneti (IoT) alanındaki çabalarını artırdı. Bu çabalarla Ubuntu Core adlı IoT odaklı bir dağıtım ortaya çıktı. Ayrıca, Amazon’un Azure mimarileri ve Google’ın GCP’sine destek eklediler.

Tüm GNU/Linux tabanlı dağıtımlar gibi, Ubuntu da diğer tescilli işletim sistemlerinden farklıdır. Ubuntu, makinelere yüklenen tüm uygulamaları Repositories (Havuzlar) aracılığıyla güncelliyor. Ayrıca, dağıtım, ücretsiz yazılım topluluğunun en iyi çeviri altyapısını kullanıyor. Kısacası, erişilebilirlik konusunda da güçlü bir altyapıya sahip olduğunu söyleyebilirim.

Bu sayede, Ubuntu, mümkün olduğunca çok kişi tarafından kullanılabilir hale gelir. Ubuntu, 140’tan fazla dile çevrilmiştir. Her kullanıcı, internet üzerinden bu amaca gönüllü olarak katkıda bulunabilir. Geliştiriciler, diğer açık kaynaklı uygulama projelerine ve özellikle Debian topluluğunun çalışmalarına büyük ölçüde güveniyor.

Ubuntu, düzenli ve öngörülebilir bir temelde yayınlanır. Her yıl Nisan ve Ekim aylarında, LTS sürümleri için yeni bir sürüm çıkarıyorlar. Mevcut kararlı sürümü kullanabilir veya geliştirilmekte olan sürüme katkı sağlayabilirsiniz. Her sürüm en az 9 ay desteklenir. En uzun destek, on yıl süreyle LTS sürümleri tarafından alınır.

LTS sürümleri, Nesnelerin İnterneti (IoT), sunucular ve bulut hizmetleri için destek alır. Masaüstü Genişletilmiş Destek (LTS) sürümleri ise 5 yıllık destek alır. Bu destek, 18.04 sürümü ile başlamıştır.

Sürüm 12.04’ten 16.04’e kadar, LTS sürümleri için destek 5 yıl sürüyordu. Sürüm 12.04’ten önce, masaüstü sürümü için genişletilmiş destek 3 yıl, sunucular için ise 5 yıl sağlanıyordu.

Topluluk

İngilizce bilen ve internet bağlantısı olan kullanıcılar, Ubuntu’nun geleceği hakkında fikirlerini paylaşabilir. Dahası, fikirlerini, proje topluluğunun resmi wiki sayfasında sunabilirler.

Şubat 2008’de, kullanıcılar fikirlerini gönderebilir ve diğerleri için oy kullanabilir. “Beyin Fırtınası” sayfası da bu amaçla açıldı. Ayrıca, önerilen fikirlerin hangilerinin geliştirildiği veya planlandığı bildirilir.

Kurulum

Tüm sürümler ücretsiz olarak sağlanır. Dağıtım CD’leri, ShipIt hizmetiyle ücretsiz olarak gönderilir. Ancak, 11.04 sürümünden sonra Canonical bu hizmeti sonlandırma kararı aldı.

ISO görüntülerini, disklerden veya P2P ağlarıyla indirebilirsiniz. Bu yöntem, HTTPS üzerinden geleneksel indirme yöntemini korur ve sunucu aşırı yüklenmesini önler.

Kurulum Türleri:

Masaüstü kurulum CD’si veya live/canlı CD

Canlı CD olarak adlandırılan masaüstü CD’si, Ubuntu’yu test etmenizi sağlar. Bu CD, bilgisayarda değişiklik yapmadan Ubuntu’yu çalıştırmanıza imkan verir. Ayrıca, daha sonra kalıcı yükleme için bir seçenek sunar. Dolayısıyla böyle bir CD, kullanıcılar için en gerekli olanıdır. Kurulumu tamamlamak için en az 1 GB RAM gerekir.

Alternatif kurulum CD’si

Bazı özel kurulumları çalıştırmanızı sağlar. Bu CD aşağıdaki durumlar için sağlanmıştır:

• Önceden yapılandırılmış OEM sistemlerinin oluşturulması.
• Otomatik dağıtım yapılandırması.
• Ağ erişimi olmadan önceki kurulumlardan yükseltme.
• LVM ve / veya RAID bölümleme.
• Metin modu yükleyicisi, 512 MB RAM’e sahip sistemlerde çalışmasına izin verir. Bu da canlı CD’nin gereksinimlerine kıyasla bir azalmadır.

Ağ kurulum CD’si

Minimal CD, ortalama 10 MB alan gerektiren bir ISO görüntüsünden oluşuyor. Bu resim, temel sistemi indirmek için gerekli paketleri içerir. Paketleri, Canonical/Kanonik depolarından indirebilirsiniz. Ardından, grafik kullanıcı arayüzünü seçebileceğiniz bir ekran görürsünüz. Bu kurulum yöntemi, alternatif CD ile aynıdır diyebilirim. Ancak, paketler depolardan indirmelisiniz.

Sunucu Kurulum CD’si

Ubuntu’yu sunucu olarak kullanılan bir bilgisayara kalıcı olarak yüklemenizi sağlar. Daha sonra kurulabilmesine rağmen, grafik kullanıcı arabirimi yüklemez.

Özel Canlı CD/DVD

Remastersys, Özelleştirme Kiti ve Rekonstrüktör gibi araçlar, herkesin özel Canlı CD/DVD oluşturmasını sağlar. Bu araçlar, mevcut bir Ubuntu kurulumunu kullanarak kolayca oluşturma imkanı sunar.

Live/Canlı USB

8.10 sürümünden beri, CD’de bir araç vardır. Bu araçla, dağıtımın Canlı USB’sini oluşturabilirsiniz. Böylece sistemi, USB bellekten yükleyebilirsiniz. Verileri üzerine kaydetmenize gerek yoktur. Ayrıca, yalnızca anakartı USB ortamından önyüklemeyi destekleyen bir PC’de önyükleme yapabilirsiniz.

Wubi

Wubi, Windows işletim sistemleri için GPL altında lisanslı ücretsiz bir yükleyicidir. Program, en son LiveCD’lerde mevcuttur. Ayrıca, resmi sayfadan indirirsiniz. Wubi, GNU/Linux’a alışkın olmayan Windows kullanıcılarının Ubuntu’yu yüklemesini sağlar. Biçimlendirme veya bölümleme sırasında bilgi kaybı riski yoktur. Kullanıcılar, Ubuntu’yu kolayca yükleyip kaldırabiliyorlar.

Paket Organizasyonu

Lisans farklarını ve kullanıcıların bildirdiği sorunları göstermek için uygulamalar dört bileşene sahiptir. Bu bileşenler main, restricted, universe ve multiverse’dir.

Varsayılan olarak, çoğu kullanıcının temel ihtiyaçlarını karşılayan bir paket yükler. Ubuntu’nun universe bileşen paketleri, genellikle unstable branch (Sid) ve Debian deney havuzundadır.

1. Main

Bu bileşen, yalnızca lisans gereksinimlerini karşılayan paketleri içerir. Paketler, en genel amaçlı Linux sistemleri için gereken her şeyi sunar. Bu bileşendeki paketler, teknik desteği ve zamanında güvenlik geliştirmelerini garanti eder.

2. Restricted

Bu bileşen, geliştiriciler tarafından desteklenen programları içerir. Ancak, genel olarak herhangi bir ücretsiz lisans altında bulunmaz. Ayrıca, ATI ve NVIDIA için özel sürücüler gibi paketler de vardır. Geliştiricilerin kaynak koduna erişimi yoktur. Destek düzeyi, ana bileşenden daha sınırlıdır.

3. Universe

Bu bileşen, kısıtlı lisansa sahip olan ya da olmayan programlar içeriyor. Ancak, bu programları Ubuntu ekibi yerine topluluk destekliyor. Bu durum, kullanıcıların sisteme her türlü programı eklemelerini sağlar. Desteklenen paketler dışında, programlar main ve restricted dışındadır.

4. Multiverse

Açık kaynaklı uygulamaların gereksinimlerini karşılamadıkları için desteklenmeyen paketler içerir.

Ubuntu Varyantları

Ubuntu ile aynı anda yayınlanan çeşitli varyantları vardır. En önemlileri:

1. Kubuntu, KDE grafik ortamını kullanır.
2. Ubuntu Server, sunucu ortamları için tasarlanmıştır. Grafik ortamı içermez.
3. Edubuntu, okul ortamları için yaptıkları bir türdür. Ancak, uzun zamandır desteklenmemektedir.
4. Xubuntu, Xfce masaüstü ortamını kullanır.
5. Lubuntu, LXDE masaüstü ortamını kullanır.
6. Ubuntu Studio, multimedya işleri için tasarlanmıştır. 16.04 sürümünden itibaren resmi bir parçasıdır.
7. Tiflobuntu, kör ya da daha az gören kişiler için tasarladıkları bir sürümdür. Ancak, resmi desteği yoktur. Proje terk edilmiştir. Ubuntu, artık erişilebilirlik araçları içerir.
8. Kubuntu Netbook Edition, netbook ve laptop’lar için KDE arayüzüyle hazırlanmıştır.
9. Ubuntu Mobile, Ubuntu Touch ile entegre bir sürümdür. 2016 yılında Canonical tarafından terk edilmiştir. Topluluk desteği halen mevcuttur.
10. Ubuntu Budgie, Budgie grafik ortamını kullanır. Ubuntu’nun 18.04 sürümünden itibaren resmi bir sürümdür.

Geliştirici Zirvesi

Ubuntu Geliştirici Zirvesi, en iyi geliştiricileri ve mühendisleri bir araya getirir. Etkinliği, Ubuntu’nun gelişimini belirlemek için düzenliyorlar. Katılımcılar, işletim sistemine en çok katkı yapan topluluk üyeleridir. Zirve, önceden belirledikleri bir yerde yapıyorlar.

Elbette, Zirve beş gün sürer. Yeni bir versiyonun her döngüsünün başında yaparlar. Etkinliği genelde ABD, İngiltere, Belçika, Fransa, Kanada, İspanya, Avustralya, Macaristan gibi farklı ülkelerde gerçekleştiriyorlar.

Etkinlikte, işletim sistemi ve projelerle ilgili oturumlar düzeniyorlar. Herkez fikirlerini, tartışmalarını ve planlarını bu oturumlarda paylaşıyorlar. Bunun sonucunda işbirliğini teşvik ediyorlar.

İlk zirvelerde, Ubuntu Geliştirici Zirvesi olarak adlandırmadılar. 2004’te, sadece Canonical ekibi düzenledi. Ancak, etkinliği Londra, İngiltere’de yaptılar. Haziran 2006’da, Fransa, Paris’te Ubuntu Geliştirici Zirvesi olarak isimlendirdiler. Son zirve, Mayıs 2012’de Oakland, California’da gerçekleştirdiler.

Ubuntu Adları

İşletim sisteminde, her versiyonunda bir hayvan adı ve sıfat kullanırlar. Bu isimleri, 6.06 sürümünden itibaren alfabetik olarak ilerletirler. Örneğin, Dapper Drake, Edgy Eft, Feisty Fawn ve Quantal Quetzal gibi isimler kullandılar.

İş Dünyasında Kullanım

Google, masaüstünde birçok GNU/Linux dağıtımı kullanıyor. Bunlardan biri, Goobuntu adını verdikleri Ubuntu türevidir. Ekim 2008’de, Wikipedia sunucularını Ubuntu Sunucusuna taşıdı. WorksWithU, Ubuntu kullanan şirketler ve üniversitelerin yer aldığı bir dizindir.

Açık Kaynak Kodlu

Ubuntu depolarında open-source yazılım vardır. Aynı zamanda, Linux Çekirdeği de bu ürün yazılımı içeriyor. GNewSense, serbest olmayan uygulamaların titizlikle serbest türevlerinden biridir.

Buna karşılık, 10 Temmuz 2007’de Gobuntu duyurdular. Gobuntu, “ultra-ortodoks bir lisanslama vizyonu” ile tanımladılar. Bu türev, tam kaynak içerir ve tüm mod, remix ve yeniden dağıtım haklarına sahiptir.

Ancak, Hardy Heron sürümünden sonra Gobuntu’nun geliştirilmesi durdurdular. Gobuntu, artık bağımsız bir dağıtım değil, Ubuntu’nun “sadece ücretsiz yazılım” kurulum seçeneğidir.

Sürümleri

Ubuntu Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS / FAQ)

Sonuç

Sonuç olarak, Ubuntu, erişilebilirlik ve kullanıcı merkezli tasarımıyla öne çıkan bir dağıtımdır. İnsanlık ve dayanışma ideallerine dayanan tarihi, Mark Shuttleworth’un vizyonunu yansıtır.

Shuttleworth, kullanıcıları güçlendiren ve kullanım kolaylığını önceliklendiren bir sistemi amaçlıyor. Ubuntu, masaüstü ve sunucu ortamları için düzenli güncellemeler ve destek sunar. Bu, tüm kullanıcılar için güvenilir ve istikrarlı bir deneyim sağlar.

Topluluğun aktif katılımı, işbirliğiyle Ubuntu’nun büyümesini artırır. Dahası, sağlam bir destek sistemi ve devam eden geliştirmeleriyle gelişmeye devam etmektedir. Güçlü ve açık kaynaklı bir işletim sistemi arayanlar için en iyi seçeneklerden biridir. Özetle, işbirliğinin gücüne ve teknolojik ilerlemenin faydalarına kanıt olmayı sürdürmektedir.