Debian Nedir, Ne İşe Yarar?

Debian, açık kaynak kodlu Linux işletim sisteminin bir dağıtımıdır. Ve temel olarak 40.000’den fazla önceden derlenmiş yazılım paketiyle özgür yazılımlardan oluşur.

Bu paketler, sistemin merkezi çekirdeği olan Linux’un yanı sıra Hurd gibi diğer bileşenleri de içerir. Bunların hepsi Genel Kamu Lisansı (GPL) kapsamında lisanslanmıştır.

Debian İşletim Sistemi Nedir?

Debian, farklı işlemci türlerini belirli seviyelerde destekler. Ayrıca, hem kişisel bilgisayarlarda hem de sunucularda kullanılabilir. Dahası, istikrar ve güvenliğe odaklanır. Bununla birlikte, birçok Linux dağıtımının temelini oluşturur.

Tarihi

Debian projesi, 16 Ağustos 1993’te Ian Murdock tarafından kuruldu. Ek olarak, Purdue Üniversitesi’nde öğrenci olan Murdock projeye öncülük etti. Dahası, Özgür Yazılım Vakfı’nın GNU projesi, Debian’a bir yıl boyunca sponsor oldu.

Başlangıçta, Debian ticari bir varlık değildi. Artı, geliştiricilere ve kullanıcılara açık tek Linux distribütörüydü. Bu yüzden, projeyi belirli bir yapıyla düzenlediler. Sonuç olarak, sosyal sözleşme ve politika belgelerine sahip tek projeydi.

Projesi

Debian Projesi gönüllü bir kuruluş olarak yönetilir. Ayrıca, üç temel belge ile şekillendirilmiştir:

• Constitution (Yapı): Resmi karar alma sürecini tanımlar. Ayrıca, proje lideri, sekreter ve geliştiricilerin sorumluluklarını listeler.
• Social Contract (Sosyal Sözleşme): Projenin nasıl yürütüldüğünü belirleyen temel ilkeleri açıklar.
• Debian Software Guidelines (Yazılım Yönergeleri): Özgür yazılım kriterlerini ve hangi yazılımların dağıtımda yer alacağını tanımlar.

Liderleri

Debian, 1993 yılındaki kuruluşundan bu yana birçok lider tarafından yönetildi. Güncellenmiş listeye göre, Debian’ın liderleri şu şekilde:

• Ian Murdock (Ağustos 1993 – Mart 1996)
• Bruce Perens (Nisan 1996 – Aralık 1997)
• Ian Jackson (Ocak 1998 – Aralık 1998)
• Wichert Akkerman (Ocak 1999 – Mart 2001)
• Ben Collins (Nisan 2001 – Nisan 2002)
• Bdale Garbee (Nisan 2002 – Nisan 2003)
• Martin Michlmayr (Mart 2003 – Mart 2005)
• Branden Robinson (Nisan 2005 – Nisan 2006)
• Anthony Towns (Nisan 2006 – Nisan 2007)
• Sam Hocevar (Nisan 2007 – Nisan 2008)
• Steve McIntyre (Nisan 2008 – Nisan 2010)
• Stefano Zacchiroli (Nisan 2010 – Nisan 2013)
• Lucas Nussbaum (Nisan 2013 – Nisan 2015)
• Neil McGovern (Nisan 2015 – Nisan 2016)
• Mehdi Dogguy (Nisan 2016 – Nisan 2017)
• Chris Lamb (Nisan 2017 – Nisan 2019)
• Sam Hartman (Nisan 2019 – Nisan 2020)
• Jonathan Carter (Nisan 2020 – Nisan 2022)

Repositories (Depolar)

Debian Projesi, farklı özelliklere sahip üç dağıtım sunar. Ayrıca, her dağıtım belirli amaçlar için tasarlanmıştır.

• Stable (Kararlı)

Özenle test edilmiş yazılımları içerir. Ek olarak, kararlılığı artırmak için hatalar düzeltilir. Yalnızca büyük güvenlik veya kullanılabilirlik güncellemeleri eklenir. Dahası, Debian 6.0’dan itibaren iki yılda bir yeni sürümler yayınlanmaktadır.

• Test

Bu sürüm, bir sonraki kararlı versiyonun hazırlık aşamasıdır. Artı, daha güncel yazılımlar içerir ancak hata oranı daha yüksektir. Sonuçta, kararlı sürüm için “frozen/dondurulmuş” durumuna gelene kadar sürekli güncellenir.

• Unstable (Kararsız)

Geliştirilmiş paketleri içerir ve sürekli güncellenir. Dahası, en yeni yazılımı sunar ancak kararlılık açısından daha az güvenilirdir. Bununla birlikte, sık değiştiği için resmi CD/DVD mevcut değildir.

Ek Depolar

Debian Özgür Yazılım Yönergeleri, açık kaynaklı yazılımları sıkı bir şekilde yorumlar. Ek olarak, bazı paketler ana dağıtımdan çıkarılır. Bununla birlikte, serbest olmayan ve katkıda bulunan depolara eklenirler. Sonuç olarak, bu iki depo resmi olarak Debian GNU/Linux’a dahil değildir.

• Non-free

Özgür Yazılım Yönergeleri’ne uymayan paketleri içerir.

• Contrib

Özgür Yazılım Yönergeleri’ne uygun ancak ek gereksinimleri karşılamayan paketleri barındırır. Artı, bazı paketler serbest olmayan depodaki diğerlerine bağımlı olabilir.

• Experimental

Deneysel yazılım paketleri içerir. Dahası, bu depo üretim sistemlerinde önerilmez.

• Backports

Kararlı sürümlerin daha yeni versiyonlarını sağlar. Ayrıca, güncellemeler olmadan yeni yazılım sürümleri sunmayı amaçlar. Son olarak, 7.0 sürümünden itibaren ana depoya entegre edilmiştir.

• Volatile

Sistem yöneticilerinin kararsız sürüm olmadan güncellemeleri yapmasına yardımcı olur.

• Oldstable

Önceki kararlı sürümdür. Ek olarak, yeni bir sürümden sonra bir yıla kadar desteklenir.

• Snapshot

Belirli paketlerin eski versiyonlarını yüklemek için kullanılan depo sürümlerini sağlar.

Debian Paket Yönetimi

Debian, erken dönem paket dağıtımlarından biriydi. Dahası, paket yönetimi için iki temel araç sunar.

• Dpkg

Debian paket yönetiminin temelidir. Ayrıca, yerel .deb paketlerini yüklemenizi ve kaldırmanızı sağlar. Bununla birlikte, paketler hakkında bilgi edinmek için de kullanılabilir.

• APT

Bağımlılıkları yönetir ve dpkg işlevlerini genişletir. Ayrıca, çevrimiçi depolardan paketleri arayıp indirmenize olanak tanır. Dahası, paketleri ve tam dağıtımı yeni sürüme yükseltebilirsiniz.

Debian Live

Debian Live, kurulum gerektirmeden çalıştırılabilen bir sürümdür. Ek olarak, CD/DVD, USB veya ağ üzerinden başlatılabilir. Böylelikle, sistemin kurulmadan test edilmesine ve durum kurtarma işlemlerine olanak tanır.

Masaüstü Ortamları

Debian, istikrarlı ve test sürümleriyle çeşitli masaüstü ortamları sunar. Artı, GNOME, KDE, Xfce ve LXDE gibi popüler seçenekler içerir. Artı, Enlightenment, Openbox, Fluxbox, GNUstep, IceWM ve Window Maker gibi diğer pencere yöneticileri de yüklenebilir.

Sistem Gereksinimleri

Debian kullanmayı düşündüğümde aklıma gelen ilk şey, sistemin sağlamlığı ve geniş desteği. Günümüz sistem gereksinimlerine baktığımızda, makul seviyede bir donanıma sahip olmak gerekiyor.

Öncelikle, işlemcinin en az 1 GHz hızında olması gerekiyor. İster 64-bit, ister 32-bit olsun, Debian çoğu mimariye uyum sağlayabiliyor. Ancak güncel donanımlar için 64-bit bir işlemci daha avantajlı.

RAM konusu önemli. Eğer sadece temel bir sistem kurmayı planlıyorsam 512 MB RAM yeterlidir, fakat akıcı bir deneyim için en az 2 GB öneririm. Daha fazla belleğe sahip olmak, daha karmaşık görevleri rahatça çalıştırmanızı sağlar.

Depolama alanı ise kurulum için en az 10 GB olmalı. Ancak ekstra yazılımlar yüklemek, sistemimi genişletmek istiyorsanız 20 GB veya daha fazla alan daha iyi bir seçim olur.

Grafik kartı kısmında Debian çok esnek; çoğu entegre grafik kartı destekleniyor. Eğer daha modern bir arayüz ve akıcılık istiyorsanız, Wayland veya Xorg uyumlu bir kart tercih etmenizi tavsiye ederim.

Ağ bağlantısı olmazsa olmaz. Ethernet veya Wi-Fi ile güncellemeleri ve paket kurulumlarını çok daha kolay hale getirirsiniz.

Kurulum için USB bellek, DVD veya ağ üzerinden kurulum seçenekleriniz var. Debian’ı ihtiyacınıza göre şekillendirebilmeniz büyük avantaj.

Genel olarak, Debian’ı kullanmak için çok güçlü bir sisteme ihtiyacınız yoktur. Ancak rahat bir deneyim için yukarıdaki gereksinimlere dikkat etmelisiniz. Eğer kullanmaya karar verirseniz, sistemimi optimize etmek için Debian’ın resmi sistem gereksinimleri sayfasına da bakınız.

Debian OS’un Sürümleri Nedir?

Debian’ın sürüm geçmişi gerçekten etkileyici. İlk versiyonuyla başlayan bu yolculuk, zamanla büyüyerek binlerce paket içeren devasa bir ekosisteme dönüştü.

Başlangıçta Debian 1.1, Kernel 2.0 ile 474 paketten oluşuyordu. Küçük ama etkili bir adım. Ardından gelen 1.2 ve 1.3 sürümleri, sırasıyla 848 ve 974 pakete ulaştı; geliştirici sayısı hızla arttı.

Debian 2.0, 1.500’ü aşkın paketiyle büyük bir sıçrama yaptı. Libc6 ve m68k gibi önemli yeniliklerle geldi. 2.1 sürümü ile hayatımıza APT girdi—paket yönetimini kökten değiştiren bir sistem.

2.2 sürümünde GDM, OpenLDAP, OpenSSH ve Postfix gibi önemli araçlar eklediler. 3.0 sürümü, 8.500 paketiyle KDE’yi tanıttı. 3.1 sürümü ise Debian-Installer ve OpenOffice gibi büyük yenilikler getirdi.

Zamanla Debian daha da olgunlaştı. 4.0 sürümünde UTF-8 desteği ve UDEV cihaz yönetimi devreye girdi. 5.0 sürümü, Debian’ı ARM EABI (Armel) mimarisine taşıdı.

6.0 sürümünde Chromium’un tanıtılması, Debian’ı modern web tarayıcı dünyasına uyumlu hale getirdi. Ayrıca kfreebsd-i386 ve kfreebsd-amd64 desteği geldi. 7.0 sürümü, UEFI desteği sundu ve sistem, armhf ile IBM ESA/390 (s390x) mimarilerine taşındı.

8.0 sürümünde ARM64 ve ppc64le desteği geldi. 9.0 sürümü, 51.000’den fazla paketiyle devasa bir ekosistem sundu.

10.0 sürümü, 57.703 paketle geldi ve en önemli yeniliği UEFI Secure Boot desteğiydi. 11.0 sürümü (Bullseye), 14 Ağustos 2021’de yayınlandı, Wayland’i varsayılan hale getirdi ve donanım desteğini güçlendirdi.

Geleceğe baktığımızda, 12.0 sürümü (Bookworm), Linux Kernel 6.1 ile geldi ve 64.000’den fazla paketiyle daha da güçlendi. 12.10 güncellemesi ile hataları giderdiler ve sistemi daha güvenli hale getirdiler.

Şimdi sıradaki büyük adım Debian 13 (Trixie). Geliştirme aşamasında ve 2025 içinde yayınlanması bekliyoruz. Daha iyi donanım desteği, yeni çekirdek ve modern paketlerle Debian’ın geleceğini şekillendirecek.
Debian’ın bu büyüme süreci gerçekten etkileyici.

Açık kaynak dünyasına yön veren bu sistem, her sürümde daha güçlü hale geliyor ve biz de bu gelişimi yakından takip ediyoruz.

Debian Sürüm Geçmişi

Sonuç

Sonuç olarak, Debian işletim sistemi, özgür yazılım ilkelerine bağlı güvenilir bir Linux dağıtımıdır. Ayrıca, kararlılığı ve güvenliğiyle öne çıkar. 1993’te Ian Murdock tarafından kurulan proje, farklı liderlerin rehberliğinde büyüdü.

Böylece, gönüllü katkılarla desteklenen güçlü bir topluluk oluşturdu. Ek olarak, iyi yapılandırılmış yönetim modeli ve kapsamlı dokümantasyon sunar. Sonuç olarak, Debian yalnızca güvenilir bir platform olmakla kalmaz, aynı zamanda birçok dağıtımın temelini oluşturur.

Debian Projesi, farklı kullanıcı ihtiyaçlarını karşılayan çeşitli depolara sahiptir. Özellikle, Kararlı sürüm titizlikle test edilmiştir. Kararsız sürüm en yeni teknolojileri sunar. Ayrıca, dpkg ve APT gibi araçlar sayesinde paket yönetimi kolaylaşır.

Debian Live, kullanıcıların işletim sistemini kurulum yapmadan denemesine olanak tanır. Genel olarak, Debian açık kaynak topluluğunun işbirlikçi ruhunu yansıtır. Sonuç olarak, güvenli ve sağlam bir bilgi işlem ortamı arayanlar için ideal bir seçimdir.