Byte (Bayt) Nedir?

Byte (Bayt) bir sekizli ile eşdeğerdir, doğru amaçlar için, bir bayt, boyutu tanımlandığı bilgi koduna veya karakter koduna bağlı olan bir bitişik bit dizisi olarak düşünülmelidir.

PC Sistemlerinde Byte (Bayt) Nedir?

Bilgisayarda Byte (Bayt) Terimi

Byte ünitesinin uluslararası olarak kurulmuş bir sembolü yoktur, ISO ve IEC bu birimin kullanımının sekizlilere kısıtlanmasını önerir.

Bilgisayar mimarisi çoğunlukla ikili sayılara dayanır, bu nedenle baytlar ikisinin gücü olarak sayılır.

Baytları saymak için Kilo (Kilobayt olarak, K olarak kısaltılır) ve mega (Megabyte olarak, M olarak kısaltılır) terimleri kullanılır.

Genellikle miktar önekleriyle birlikte temel bir bilgi depolama birimi olarak kullanılır.

Başlangıçta, bir bilgisayarın kelime boyutunun beş ila on iki bitinin bir alt katı olarak seçilmiştir. 1960’larda başlayan IBM S/360 mimarisinin popülaritesi ve 1980’lerde 8-bit mikroişlemci tabanlı mikrobilgisayarların patlaması 8-bit dışında bir şeyin kullanılmasını sağlamıştır. Oktet terimi, protokol tanımlarında eşanlamlı olarak kullanılır.

Byte & Bayt Tarihi

Byte terimi, Waner Buchholz tarafından 1957’de IBM 7030 Stretch’in ilk tasarım aşamalarında üretildi.

Başlangıçta bir bitte bir ile on altı bite izin veren 4 bitlik talimatlarla tanımlanmıştır. Ve tipik G/Ç ekipmanında altı bitlik birimler kullanılmıştır.

Daha sonra sabit bir 8 bit byte boyutu IBM S/360 tarafından standart olarak kabul edildi ve duyuruldu. Byte terimi, bir bilgisayarın bir seferde ısırdığı en küçük veri miktarı olan ısırık teriminden gelir. Sonuçta, sadece bir harf değişikliği sayesinde tüm anlam karmaşıklığı giderildi.

Bununla birlikte, 1960’larda, Birleşik Krallık’taki Eğitim Bakanlığı, bir bitin Binary Digit ve bir baytın bir BinarY TuplE olduğunu tanımladı.

Microsoft’tun Intel8008 eski mikroişlemcileri DAA ve ondalık hesaplamaları yapmak için Half Carry (Yarı Taşıma) bayrağı için 4 bit işlem uygular. Bu dört bite daha sonra nibble adı verildi.

Bilgisayar mimarisinde, 8 bit, tamsayılar, bellek adresleri veya 8 bit genişliğe kadar olan diğer veri birimleri için veya kayıt tabanlı bir CPU, ALU, adres yolu veya veri yolu mimarisine atıfta bulunan bir sıfattır.

Diğer Tanımlar Nedir?

Byte kelimesi birbiriyle yakından ilişkili birçok anlama sahiptir. Bunlardan ilki, sabit sayıda bitin bitişik dizisidir. Yani, 8 bitlik bir byte kullanımı neredeyse her yerde mevcuttur.

İkincisi, bilgisayarın doğal sözcük boyutunun adreslenebilir en küçük alt alanını içeren ikili bir bilgisayardaki bitişik bit dizisidir.

Üçüncüsü, hesaplamanın önemli olduğu veya doğal veri boyutlarının uygulanabildiği en küçük ikili veri birimidir.

Bu uygun şekilde yerleştirilmiş baytlar, zımba kartlarının Hollerith verilerini, tipik olarak büyük harfli alfabe ve ondalık basamakları oluşturur. CDC ayrıca, makinenin 12 bit G/Ç mimarisi nedeniyle her biri iki 6 bit karakter içeren 12 bit miktarları byte olarak ifade eder.

PDP-10, baytları ayıklamak için LDB ve DPB 12 bit montaj talimatlarını kullandı, bu işlemler bugün Common Lisp’de hayatta kaldı. 6, 7 veya 9 bit byte, bazı bilgisayarlarda, örneğin PDP-10’un 36 bitlik sözcüklerinde kullanılmıştır.

UNIVAC 1100/2200 serisi bilgisayarlar 6 bit veri alanlarını ve 9 bit ASCII kodu modlarında 36 bit sözcükleriyle hitap etti.

Depolama İçin Byte & Bayt Birimleri

Birimler ve Boyutları
Birim	Değer	Boyut
bit (b)	0 veya 1	1/8 bayt
byte (B)	8 bit	1 bayt
kilobyte (KB)	1000¹ bayt	1.000 bayt
megabyte (MB)	1000² bayt	1.000.000 bayt
gigabyte (GB)	1000³ bayt	1.000.000.000 bayt
terabyte (TB)	1000⁴ bayt	1.000.000.000.000 bayt
petabyte (PB)	1000⁵ bayt	1.000.000.000.000.000 bayt
exabyte (EB)	1000⁶ bayt	1.000.000.000.000.000.000 bayt
zettabyte (ZB)	1000⁷ bayt	1.000.000.000.000.000.000.000 bayt
yottabyte (YB)	1000⁸ bayt	1.000.000.000.000.000.000.000.000 bayt

Dijital Evrenin Alfabesi Bayt Hakkında SSS

Byte terimi nereden geliyor ve 'ısırık' ile ne alakası var?

Werner Buchholz bu terimi 1957’de IBM 7030 Stretch için üretti. Başlangıçta birim 1 ila 16 bit arasında değişiyordu. İsmi ise İngilizce ‘bite’ yani ısırmak fiilinden türedi.

Buchholz, bilgisayarın bir seferde işlediği en küçük veri lokmasını kastetti. Daha sonra sadece bir harf değişikliğiyle anlam karmaşası giderildi. Bu küçük kelime oyunu günümüze kadar ulaştı.

Aslında o dönemde 4 bitlik talimatlar da aynı isimle anılıyordu. IBM S/360 ile birlikte işler netleşti. Şirket 8 bitlik yapıyı standart olarak ilan etti.

Neden 8 bit standart oldu da 6 veya 9 bitlik birimler tutunamadı?

IBM S/360 mimarisi 1960’larda 8 bitlik yapıyı resmileştirdi. O döneme kadar 6 bitlik birimler çok yaygındı. Fakat bu sadece büyük harfleri ve sınırlı sembolleri kodlayabiliyordu.

Sekiz bit tam 256 farklı kombinasyon sunar. Bu sayı Latin alfabesi, rakamlar ve özel karakterler için idealdir. Ayrıca ikinin kuvveti olması ikili sistemle uyumluluğu zirveye taşır.

Gel gör ki bazı dev bilgisayarlar 9 bitte ısrar etti. PDP-10’un 36 bitlik sözcükleri buna bir örnektir. Sonunda mikrobilgisayarların patlaması 8 bitlik baytı tartışmasız lider yaptı.

Oktet ile bayt arasındaki ince fark nedir ve neden hâlâ karıştırılır?

Oktet her zaman ve kesinlikle 8 bitlik bir grubu ifade eder. Bayt ise tarihsel olarak 6, 7 hatta 9 bit de olabilirdi. Protokol tanımlarında bu kafa karışıklığını önlemek için oktet tercih edilir.

Halbuki modern bilgisayarların neredeyse tamamı baytı 8 bit kabul eder. ISO ve IEC de aynı yönde tavsiye verir. Ama yine de network mühendisleri emin olmak için ‘oktet’ der.

Bu inat teknik bir titizlikten doğdu. Veri iletişiminde bir bitlik şaşma bile felakete yol açabilir. İşte bu yüzden ağ dünyasında oktet kelimesi hâlâ bayttan daha popülerdir.

Nibble yani 4 bitlik birim günümüzde gerçekten işe yarıyor mu?

Bir baytın yarısı olan nibble sandığınızdan daha canlıdır. 4 bit tam 16 farklı değer taşıyabilir. Bu özellik onaltılık (hexadecimal) sayı sistemiyle mükemmel bir dans oluşturur.

Üstelik eski mikroişlemciler nibble ile haşır neşirdi. Intel 8008’deki DAA komutu doğrudan 4 bitlik işlemler yapardı. Bugün bile düşük seviye programlamada yarı taşıma bayrağı aynı mantıkla çalışır.

Renk kodlarını düşünün. #FF gibi bir ifade aslında iki nibble’lık bir gruptur. Yani bu minik birim perdenin arkasında hâlâ harıl harıl çalışmaya devam ediyor.

Kilobyte 1024 mü 1000 mi, bu birim karmaşası nereden çıktı?

Bilgisayarlar ikili sistemle çalıştığı için programcılar 1 KB’yi her zaman 1024 bayt sayar. Ancak sabit disk üreticileri ondalık sistemi kullanmayı tercih eder. Onlara göre 1 KB tam olarak 1000 bayttır.

Buna karşın işletim sisteminiz dosya boyutunu ikili düzende gösterir. Bu yüzden satın aldığınız 1 Terabaytlık diskin kapasitesi bilgisayarda 931 GB civarında görünür. Ortada bir sahtekarlık yok, sadece farklı sayı sistemleri var.

Neticede IEC 1997’de mebibayt (MiB) ve gibibayt (GiB) gibi ikili önekler önerdi. Ne var ki tüketiciler alışkanlıklarından vazgeçmedi. Eski etiketler pazarda hüküm sürmeye devam ediyor.

Bayt kavramı depolama dışında günlük teknoloji sohbetlerimizde nerelerde geçer?

İnternet paketinizin hızı megabit cinsinden söylenir ama siz megabayt olarak düşünürsünüz. İşte tam burada bayt devreye girer. Sekiz bitin bir bayta denk geldiğini bilmek sizi yanıltıcı reklamlardan korur.

Kısacası dosya indirirken saniyedeki megabit değerini sekize bölmeniz yeterlidir. Bellek miktarları da her zaman bayt üzerinden ifade edilir. 16 GB RAM dediğimizde gigabaytlardan bahsederiz.

Yazılım dünyasında da durum farklı değildir. Bir karakterlik metin genellikle bir baytlık alan kaplar, UTF-8 gibi kodlamalarda bu birim hayati rol oynar. Görünmez olsa da tüm dijital sohbetlerimizin temelinde o yatar.

Sonuç

Sonuç olarak, baytlar bilgisayar sistemlerinde veri depolama ve işlemenin temel birimleridir. Ayrıca, bilgileri çeşitli biçimlerde temsil etmede önemli rol oynarlar.

Baytların tarihsel evrimi ve standartlaştırılması, modern dijital teknolojilerin verimli çalışmasına katkı sağlamıştır. Bununla birlikte, bayt birimlerinin önemini anlamak kritiktir. Depolama ve hesaplama süreçlerindeki uygulamalarını bilmek, bilgisayar bilimi ve teknolojisi alanında çalışan herkes için önemlidir.